Δείγματα λαϊκής αρχιτεκτονικής διαφαίνονται σε όλους τους οικισμούς του Αγκιστρίου. Διασώζουν ένα τύπο κατοικίας σχεδόν αφανισμένο. Ο αρχικός αρχιτεκτονικός τύπος ήταν ένα μονόσπιτο στο επίπεδο του εδάφους με ένα χώρισμα. Το οικοδομικό υλικό ήταν ντόπιος πωρόλιθος από τα νταμάρια του Μύλου και του καρνάγιου. Τα πρέκια ήταν από ξύλο κέδρου (βένιο) που το ενίσχυαν ύστερα από εμβάπτιση σε νερά λιμνών της Σκάλας και της Απονήσου. Το ξύλο, γενικά, παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στη λαϊκή οικοδομική. Σε βάθος χρόνου, τα σπίτι έγιναν δίπατα με τετράριχτη κεραμοσκεπή και εξωτερική σκάλα (από πουρί), ενώ σε κάποια προστέθηκαν και νεοκλασικά διακοσμητικά στοιχεία, όπως ακροκέραμα και κόγχες.
- Θέση : Λιμενάρια
- Είδος : Παραδοσιακό Σπίτι
Περιγραφή : Τα Λιμενάρια είναι ένα παραδοσιακό γραφικό χωριό στα νοτιοανατολικά του νησιού. Τα Λιμενάρια διακρίνονται για τη λαϊκή τους παράδοση και τα ιδιαίτερα πολιτιστικά χαρακτηριστικά τους.
- Θέση : Μεγαλοχώρι
- Είδος : Παραδοσιακό Σπίτι
Περιγραφή : Το Μεγαλοχώρι είναι η πρωτεύουσα του Αγκιστρίου και εδώ φαίνεται ανάγλυφα η οικιστική εξέλιξη του νησιού τα τελευταία χρόνια, όπου παλιά όμορφα παραδοσιακά κτίσματα έρχονται να συναντήσουν τις σύγχρονες ξενοδοχειακές μονάδες.Το Μεγαλοχώρι ονομάζεται και Μύλος επειδή μέχρι τη δεκαετία του 1960 λειτουργούσε ο μοναδικός αλευρόμυλος του νησιού.
- Θέση : Μετόχι
- Είδος : Παραδοσιακή Οικία
Περιγραφή : Το Μετόχι είναι το τέταρτο και πιο μικρό χωριό του Αγκιστρίου. Βρίσκεται στην κορυφή του λόφου ανάμεσα στη Σκάλα και το Μεγαλοχώρι και πρωτοκατοικήθηκε στις αρχές του 19ου αιώνα από Αρβανίτες.
- Θέση : Μεγαλοχώρι
- Είδος : Εγκαταλελειμμένος Οικισμός
Περιγραφή : Τον 17ο αιώνα το νησί εγκαταλείφθηκε πλήρως εξαιτίας της μάστιγας των πειρατών. Έναν αιώνα αργότερα, όμως, άρχισε να κατοικείται πάλι κυρίως από Αρβανίτες. Ο οικισμός στην περιοχή «Κατούντι» (χωριό στα Αρβανίτικα) ήταν χτισμένος σε ύψωμα πάνω από το σημερινό χωριό Μεγαλοχώρι, ώστε να προσφέρει προστασία από τους πειρατές. Στις αρχές του 20ού αιώνα οι κάτοικοι κατέβηκαν κοντά στη θάλασσα και δημιούργησαν το λιμάνι. Σήμερα διασώζονται τα θεμέλια των σπιτιών από ξερολιθιά.
Βιβλιογραφία / Σχόλια : Αμπατζή, Θ. (2016). Το Αγκίστρι του Αργοσαρωνικού Δημοτικό τραγούδι & καθημερινότητα. Αθήνα: Εκδόσεις Γρηγόρη.
Δεδε, Α. (2021) Μεταπτυχιακή εργασία: Πολιτισμός, τοπική ανάπτυξη και τοπική αυτοδιοίκηση.
Δια-συγκριτική προσέγγιση του Δήμου Αίγινας και του Δήμου Αγκιστρίου. Πάτρα: ΕΑΠ.
- Θέση : Λιμενάρια
- Είδος : Κτήριο
- Χρονολόγηση : 20ος αιώνας
Περιγραφή : Αποτελεί ιστορικό κτήριο του 20ου αι. είναι το πιο παλιό διατηρητέο σχολείο του νησιού. Αποτελεί ένα από τα ελάχιστα σωζόμενα σχολικά κτήρια του περασμένου αιώνα. Κατά την επιτόπια αυτοψία εντοπίστηκαν στο εσωτερικό του: μονοτυπική μηχανή στοιχειοθεσίας, χυτήριο, στοιχειοθήκες και τυπογραφικά στοιχεία, αγνώστου προελεύσεως τα οποία αποτελούν πολιτισμικά τεκμήρια.
- Θέση : Μετόχι
- Είδος : Οικία
Περιγραφή : Εδώ έζησε η ζωγράφος Gerti Brauner (1922 -2010) από το 1985. Το σπίτι διέπεται από στοιχεία κυκλαδίτικης αρχιτεκτονικής: μπλε πόρτα και παραθυρόφυλλα, ασβεστωμένοι τοίχοι, βουκαμβίλιες πάνω στο κατάλευκο φόντο.
Βιβλιογραφικά / Σχόλια :
Η κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική συνίσταται στα εξής: Εξωτερικά, οι λιτές κυβόσχημες κατασκευές είναι επιχρισμένες με ασβεστοκονίαμα και δέχονται τις έντονες φωτοσκιάσεις, οι οποίες πέφτοντας πάνω στους λευκούς αυτούς όγκους προσδίδουν πλαστικότητα. Η αυστηρή γεωμετρικότητα εμπλουτίζεται χρωματικά από τα μικρά μπλε παραθυρόφυλλα και τις πόρτες, τις ανθισμένες βουκαμβίλιες, ενώ τα σοκάκια γύρω συνδέονται με τα στενά δρομάκια με λευκά σκαλιά.
Μπούρας, Χ. (1992). Tο Αιγαίο. Επίκεντρο του ελληνικού πολιτισμού, αρχιτεκτονική και πολεοδομία στους παραδοσιακούς οικισμούς του Αιγαίου. Αθήνα: Μέλισσα.
Greek 
English